Od I w. n. e., po wprowadzeniu wielbłądów na tereny północnej Afryki, Sahara - choć wciąż niezwykle trudna do przebycia - nie stanowiła już całkowicie szczelnej bariery komunikacyjnej. Karawany przemierzające pustynię wiozły do krajów śródziemnomorskich złoto, kość słoniową 1 marokin (rodzaj skóry), które następnie trafiały do Europy, skąd w przeciwną stronę transportowano tkaniny i inne luksusowe towary. W wyniku tego handlu wzbogaciły się miasta takie jak Timbuktu, na południowym krańcu Sahary. W dolinie rzeki Niger i okolicach jeziora Czad powstało wiele różnych państw. Ghana, Mali, Songhai i Kanem-Bornu współistniały lub walczyły ze sobą aż do końca XVI w., kiedy to katastrofalna wojna z Marokiem rozbiła je na drobne, skłócone ze sobą państewka. (Wiele współczesnych państw afrykańskich, które uzyskały niepodległość w latach 60. XX w. i później, przejęło nazwy historycznych państw, jakie w przeszłości istniały na tym kontynencie, takich jak Ghana, Mali, Zimbabwe, Lesotho. Nie należy mylić historycznych państw ze współczesnymi, gdyż często leżą one na innym obszarze.) Około 1000 r., wraz z arabskimi kupcami, doktryna islamu dotarła na drugą stronę pustyni. Władcy wielkich afrykańskich imperiów w zachodnim Sudanie przeszli na mahometanizm, chociaż duża liczba ich poddanych pozostała wierna swoim starym bóstwom i kultom. Kultura islamska zaczęła rozkwitać, a w Timbuktu - którego nazwa przez długi czas stanowiła w Europie synonim bardzo odległego miejsca - powstał uniwersytet, znany w całym świecie muzułmańskim. Większość tego, co wiemy o życiu codziennym w tym rejonie świata pochodzi z zapisków podróżników arabskich, takich jak na przykład żyjący w XIV wieku historyk Ibn Battuta. Arabowie zanieśli Islam także do wschodniej Afryki, gdzie ludność żyjąca w okolicach wybrzeża i mówiąca językami bantu pośredniczyła w handlu na szlaku łączącym głąb Afryki z Azją. Arabowie osiedlili się na wybrzeżu mniej więcej w VIII w. W wyniku ich mieszania się z miejscową ludnością powstał odrębny język - suahili.